ما را دنبال کنید

تاریخچه ورود خودروهای دودیفرانسیل در ایران

نویسنده : نورالدین هاشمی

در مقاله ای که در سایت اولیه کانون در سال ١٣٨٤ بنام تاریخچه جیپ تقدیم حضور شما شد و در این سایت هم بنام داستان پیدایش خودروهای دودیفرانسیل موجود میباشد نوشتیم که چه نیازی باعث پیدایش خودرویی دودیفرانسیل شد واینکه اولین خودروی دو دیفرانسیلی که به تولید انبوه رسید جیپ بود .

همانطور که در آن مقاله هم اشاره شد بدلیل تولد این خودرو در جریان جنگ دوم جهانی توسط متفقین ، این خودرو نیز همراه با قشون متفقین به کشورهای مختلفی پا گذاشت و بدلیل ساختار متفاوت و توانایی خاصش برای خیلی از مردم جالب بود .  البته ناگفته نماند در ارتش آلمان هم خودرویی نظامی بنام  Koubelwagen وجود داشت که تقریبا هم اندازه جیپ بود و با موتور فولکس  و بر روی پلتفرم فولکس بیتل آینده ساخته شده بود که آن هم برای قشون متفقین جالب بود .

در خاطرات و تاریخ جنگ دوم جهانی در نبرد العلمین که در شمال افریقا روی داد به قسمت جالب برمیخوریم که بد نیست در این قسمت به آن اشاره کنیم . در این نبرد دو فرمانده بزرک جنگ دوم جهانی در مقابل هم جنگیدند . ژنرال مونتگومری از سپاه متفقین و ژنرال رومل از سپاه متحدین . نبرد بسیار سخت و دشوار بود و پس از مدتی با پیروزی نیروهای متفقین خاتمه پیدا کرد ، تاکتیکهای بکار گرفته شده از طرفین بسیار خلاقانه بود و همین امر باعث شد که وقتی پس از اینکه نیروهای متحدین شکست خوردند و بخشی از نفرات و ادوات آنها بدست نیروهای متفقین افتاد ، نه تنها سربازان فاتح با احترام خاصی به سربازان مغلوب نگاه میکردند بلکه انگار هر دو طرف با زبان بی زبانی به هم خسته نباشید میگفتند . آنها خودروهای یکدیگر را با کنجکاوی برانداز میکردند و راجع به آنها نیز از هم سوال میکردند .

برای متفقین که خودرویشان جیپ بود و در گرمای شمال آفریقا گاهی گرم میکرد ، خودروی کوبل واگن آلمانی از این جهت جالب بود که موتورش در عقب خودرو قرار گرفته بود و اصلا به آب احتیاج نداشت و جالبتر اینکه گرم هم نمیکرد ، و برای نیروهای متحدین که کوبل واگن داشتند جیپ خودرویی جالب بود که نیروی موتورش بخواست راننده میتوانست به هر چهارچرخ انتقال پیدا کرده و دارای سه دسته دنده بود و از موانعی عبور میکرد که کوبل واگن از عبور از آنها عاجز بود .

به جرات میتوان گفت که ایران جزو اولین کشورهایی بود که جیپ به آن پا گذاشت . در آن زمان نیروهای متفقین در مرزهای زمینی اول در شمال آفریقا با متحدین روبرو شدند و هنوز از سمت غرب  به اروپا وارد نشده بودند . در شهریورماه ١٣٢٠ به رغم اعلان بیطرفی ایران ، متفقین برای کمک رسانی به شوروی طی یک تهاجم نظامی از سه محور وارد ایران شدند . از شمال نیروهای شوروی از غرب نیروهای انگلیسی و از جنوب نیروهای انگلیسی و آمریکایی .

این حمله با ورود ستونهای نظامی به ایران شروع و استمرار پیدا کرد و جیپ نیز همراه با برادر بزرگترش دوج کامان کار جزو این مهمانان ناخواسته بودند . اتومبیل چهل سالی میشد که به ایران وارد شده بود و نه تنها مردم با آن بیگانه نبودند بلکه افرادی بودند که خودروی شخصی داشتند ولی اندازه کوچک جیپ ، شکل ظاهری و اینکه در جادهای ناهموار و حتی بیراهها توانایی حرکت داشت آنرا برای هموطنان ما جالب کرده بود . در خلال جنگ دوم جهانی هیچ خودروی جیپی به اشخاص فروخته نشد ولی با پایان جنگ و زمانیکه نیروهای آمریکا و انگلیس قصد خروج از ایران را داشتند برایشان جابجایی این خودروها مقرون بصرفه نبود و بدین جهت آنها را بصورت مزایده بفروش رساندند .

 

(ستونی از نیروهای متفقین در نزدیکی اراک )

بعلت وجود سیستم فئودالی و ارباب و رعیتی حاکم در کشور  اولین و اکثریت خریداران جیپ را ملاکان تشکیل میدادند در آن زمان جاده آسفالته بین شهری محدود به جاده قم به تهران و جاده سوم کرج تهران آنهم نه آسفالت بلکه جاده ای روکش شده با نفت کوره میشد و همه مردم برای مسافرت با خودروهای سواری مشکلات داشتند چه برسد به مالکین که برای سرکشی به املاکشان که فاقدجاده مناسب بود مجبور به گذر از جادههای مالرو بودند و جیپ نعمتی بود برای آنها .

ارتش ایران هم به خودروهای جیپ مجهز شد و آمریکا برای کمک به کشورهایی که در جنگ ناخواسته درگیرشده بودند . ( البته اشغال شده بودند درست تر بود ) طرحی را به اجرا درآورد بنام " اصل چهار ترومن".

در این طرح قرار شد که متخصصینی جهت کمک به بهداشت ، کشاورزی و صنعت  و این قبیل مسائل به این کشورها اعزام و یا از متخصصین داخلی این کشورها زیر نظر اداره ای که بنام اداره اصل چهار مصطلح شده بود استفاده گردد . این اداره برای متخصصینش یک مدل از تولیدات جیپ را که بعد از جنگ به بازار آمده بود به ایران وارد کرد ( station wagon )که در ایران بنام مستشاری یا نسل چهاری معروف شد . این نامگذاری بر روی جیپ در ایران به این مدل محدود نشد . جیپ های وارد شده در زمان جنگ بنام جیپ جنگی معروف شدند ، برخی از آنها که مجهز به هواکش موتور و اگزوزشان مخصوص عبور از آب بود به جیپ واتری معروف شد که منظور واتر پروف بودن آنها و مجهز بودنشان به وسایل خاص عبور از رودخانه بود ، ولی یکی از بامزه ترین اسامی بر روی مدلی انجام شد که مخصوص قسمت دیسپچینگ ( Dispatching )  مخابرات وارد شده بود . این خودروها نیازی به دو دیفرانسیل نداشت و بصورت تک دیفرانسیل سفارش داده شده بودند و طبیعتا به همین جهت نسبت به مدلهای دودیفرانسیل سبکتر و چابکتر بودند . نتیجه اینکه مکانیکهای این خودرو که هنوز هم در خیابان غفاری تهران چند نفری از آنزمان هستند کلمه دیسپچینگ را که شاید برایشان قدری سخت هم بود به دستپاچه تغییر داده و این نام را بدلیل چابکی و پرشتاب تر بودن این خودرو بیشتر مناسب آن میدانستند .

در همین دوران بازرگانی متمول بنام جعفر اخوان اقدام به واردات این خودرو نمود و با تاسیس شرکتی بنام "بازرگانی ایران جیپ "در سال ١٣٣٠ بعنوان نماینده رسمی جیپ در ایران شروع بکار کرد ، جالب است بدانید که ساختمان دفتر این شرکت واقع در خیابان اکباتان فعلی ساختمانی شکیل و زیبا ، هنر آرشیتکت معروف ارمنی ایران مرحوم وارطان هاوانسیان بود که پس از انقلاب مصادره و در حال حاضر با اینکه متروک میباشد  هنوز زیبا و دیدنیست .

ایده جعفر اخوان ، مالک شرکت ایران جیپ در سال ١٣٣٨ برای مونتاژ خودرو در ایران عملی شد و در کیلومتر ٩ جاده کرج کارخانه ایران جیپ شروع به مونتاژ انواع مختلفی از تولیدات کمپانی امریکن موتورز کورپریشن نمود . این تولیدات شامل جیپ شهباز ، استیشن واگن  واگونیر بنام آهوبیابان ، وانت سیمرغ  و همچنین دو مدل سواری آریا و شاهین بود که تا سال ١٣٥٧ ادامه داشت . گفتنی است تولیدات این کارخانه پا بپای کارخانه اصلی به مدلهای جدیدتر تبدیل میشد و زمانیکه کمپانی مادر شروع به تولید دو مدل جدید و لوکس از واگونیر بنام چروکی چیف و همچنین مدل جدیدی از جیپ بنام رنی گید نمود استثنا بدلیل لوکس بودن آنها و بالطبع مشتری کمتر داخلی اقدام به واردات آنها و ارائه سرویس و خدمات به آنها نمود .

بعد از ظهور جیپ در آمریکا کمپانی لندروور که بنوعی بخشی از کمپانی بزرگتر بریتیش لیلاند انگلیس بود نیز اقدام به تولید خودروی دودیفرانسیل کرد که تاریچه آن در همین سایت موجود است . این خودرو نیز از همان زمان نوزادی خودش به ایران راه پیدا کرد و پس از اینکه تعدادی از آن بصورت وارداتی به بازار ایران وارد شد ، در سال ١٣٤١ با تاسیس کارخانه مرتب این خودرو نیز در ایران مونتاژ گردید و مشتریان خودش را یافت .

پس از جنگ دوم جهانی آمریکا  ، هم کشور برنده محسوب میشد و هم کشوری که تازه جای پای خود را در خاورمیانه باز کرده و وضع اقتصادی خوبی داشت . همین امر باعث میشد سایر کمپانی های اتومبیل سازی آمریکایی نظیر فورد ، دوج  و شورولت نیز به تولید کنندگان خودروهای دودیفرانسیل بپیوندند و تولیدات خود را به دنیا و منجمله ایران عرضه کنند البته دهه پنجاه و اوایل دهه شصت میلادی تولیدات جیپ و واگونیر یکه تاز میدان بودند ولی در اواخر دهه شصت شورولت با مدل جمس خود وارد بازار شد و در اوایل دهه هفتاد میلادی با ورود بلیزر یک سرو گردن بالاتر از سایر رقبای آمریکایی ایستاد . بلیزر از واگونیر که یک خودروی بزرگ SUV جادار هم کمی بزرگتر بود و هم لوکس تر .

 

 

( اولین بلیزری که توسط یک کمپانی نفتی آمریکایی و ایران شد )

( عکس مربوط به جناب کیانی سال 1353 آبادان )

فورد هم از این قانون مستثنی نبود ، نمایندگی فورد در ایران متعلق به یک خانواده  ثروتمند لبنانی ساکن ایران بنام کتانه بود و محصولات فورد را که در بین آنها کامیونهای دودیفرانسیل هم وجود داشت به ایران وارد میکردند ولی اولین مدل دودیفرانسیل فورد که جنبه سواری داشت مدل برونکو بود . مدل برونکو فورد در ایران مخصوصا بین شکارچیان بخاطر نرمی آن خوش درخشید این مدل از سیستم فنربندی لول در محورجلو سود میبرد و شاید در نوع خود با این سیستم اولین بود ولی در اولین مدلهایش اتاقی کمی از جیپ CJ بزرگتر داشت و در مدلهای بعدی هم اندازه بلیزر شد .

. دوج نیز تقریبا تاریخی در ایران مشابه فورد داشت . نمایندگی این کمپانی در ایران متعلق به خانواده لاجوردی بود که با ورود مدل رم چارجر که تقریبا هم اندازه بلیزر بود  وارد سبد انتخابی خودروهای سواری دودیفرانسیل در ایران گردید و تا سال ١٣٥٧ ادامه داشت .

در اوایل دهه هفتاد میلادی کمپانی لندروور انگلیس در رقابت با سایر کمپانی های سازنده خودروهای دو دیفرانسیل که همگی از ساخت خودروهای صرفا کاری به سمت ساخت خودروهای لوکس دودیفرانسیل میرفتند اقدام به ساخت خودرویی کرد که از بسیاری جهات از سایر رقبایش جلوتر بود .

سیستم فنر بندی چهارچرخ لول  و کمک فنر مرکزی زیر اتاق ، ترمز چهار چرخ دیسک ، سیستم دیفلاک بادی ، انتقال دائمی نیرو به چهارچرخ ، طراحی اتاق بینظیر و موتور هشت سیلندر وی با دوکاربوراتور موجودی تولید کرده بود که علاوه بر چالاکی و قدرت ، نرمی و راحتی خاصی داشت که با طراحی زیبا منحصر بفرد میشد .

 این خودرو در ایران نمایندگی نداشت ولی شرکت رایزن واقع در جاده قدیم شمیران وارد کننده این خودرو بود. البته بودند اشخاصی که شخصا نسبت به ورود این نوع خودروها هم اقدام میکردند . رنجروور در زمان خودش لوکس ترین خودروی دودیفرانسیل محسوب میشد و جالب است بدانید که پلیس راه و ژاندامری ایران مجهز به تعدادی از این مدل خودرو شده بود . از مدلهای خاص رنجروورکه جهت مصارف خاص به ایران آمد مدل شش چرخ آن بود که بعنوان خودروی آتش نشانی در فرودگاه شاهرخی همدان و یکی دو پایگاه دیگر نیروی هوایی و همچنین رادیو تلویزیون ملی ایران جهت واحد سیار بخدمت گرفته شد .

از مواردیکه رنجروور را در تاریخچه خودروهای دودیفرانسیل در ایران در جایگاه خاصی قرار داد شاید بتوان به این نکته اشاره کرد که در دهه هفتاد میلادی به دلیل بالا رفتن قیمت نفت و ثروتی که نصیب ایران شده بود و همچنین خصلت ایرانی که همیشه خواهان بهترین بود و در بین بهترینها هم دنبال بهترینش میگشت باعث شد تا خودرویی خاص به سفارش ایران از دل رنجروور بیرون آید .

داستان اینچنین شروع شد که رنجروور در بین همقطارانش خودرویی لوکس محسوب میشد و بدلیل قیمت بالای آن صاحبانش از میان اقشار ثروتمند جامعه .

افرادی که خودروهای لوکس سواری دیگری مانند کادیلاک ، اولدزموبیل ، پونتیاک و غیره آن زمان را نیز داشتند و بدشان نمی آمد که خودروی دودیفرانسیل آنها لوکستر از رنجروور آن زمان باشد . اینجا بود که چند جوان خوش ذوق ماشین باز ایرانی آن دوره که به ارتباطات قوی هم داشتند به کمپانی رنجروور سفارش خودرویی را دادند که بدون چراغ ، جلوپنجره ، داشبرد و تودوزی به آنها تحویل داده شود . آنها این خودروها را بعد از تحویل با موادی بسیار مرغوبتر و مدلهایی شکیلتر تودوزی کرده و داشبردی چوبی مانند رولزرویس طراحی و بر روی آن نصب کردند ، چراغها و جلوپنجره روور ٣٦٠٠ سواری بر روی آنها نصب شد و چهره آنرا اندکی آیرودیتانیک تر کرد ، سقف بازشوی کشویی شیشه های برقی و بسیاری لوازم مختلف دیگر در لیست قابل سفارش جهت نصب بر روی این خودرو قرار گرفت و چون به سفارش ایران ساخته شده بود نام آنرا هم تغییر دادند .

این خودروی سفارشی شیرروور نام گرفت که ترکیبی از شیر ایران و روور نام کارخانه سازنده اصلی بود . از این خودرو کلا ٣٥ دستگاه تولید شد و حدود ١٤ دستگاه به ایران آمد ، که در حال حاضر کمتر از ٤ دستگاه از آن هنوز در اختیار مالکانشان دوران کهولت خود را میگذرانند . 

وقتی از ماشیتهای لوکس دودیفرانسیل دهه هفتاد در ایران صحبت میکنیم باید از مونتوردی  Monteverdi هم نام برد مونتوردی یک کمپانی سویسی بود که فعالیت خود را از سال ١٩٦٧ با تولید خودروی لوکس سواری به تعدا محدود آغاز کرد ، این کمپانی در سال ١٩٧٦ دست به تولید خودرویی لوکس و دودیفرانسیل بنام سافاری Safari زد و با توجه به وضعیت آنزمان ایران این خودرو به ایران هم وارد شد . طراحی این خودرو هنر فوسوره Fissore بود و از دو نوع موتور ٥ لیتر و ٦/٥ لیتر کرایسلر در آن استفاده شده بود . از مونتوردی سافاری کلا ٣٥٠ دستگاه تولید شد و حدود ٨ دستگاه از آن به ایران وارد شد ، در حال حاضر سه دستگاه از این خودرو در ایران رویت شده که یکی از آنها با رنگ پژ در وضعیت خوبی در حالت استفاده میباشد . این کمپانی در دهه هشتاد میلادی به کار خود خاتمه داد و آنچه از تولیدات این کمپانی بجا مانده در رده بالایی از خودروهای کلاسیک قرار گرفته اند .

  

و درآخر جوانترین خودروی دودیفرانسیل وارداتی به بازار ایران در آن دهه خودروی نام آشنای لندکروز از کمپانی تویوتا بود . این خودرو با دو اتاق استیشن واگن چهار درب سری ٥٥ و کالسکه ای دو درب سری ٤٠ از سال ١٩٧٧ به ایران آمد و در دهه هشتاد با ممنوعیت ورود خودرو از کشورهای آمریکا و انگلیس و بالا رفتن کیفیت تولیدات تویوتا از فراوانترین خودروهای دودیفرانسیل در ایران میباشد . لازم بذکر است وارد کننده تویوتا در ایران کمپانی ایرتویا بود که توسط مرحوم اصغر حدادزاده در سال ١٣٥٢ تاسیس شد .

افرادی که در این مقاله از اطلاعاتشان سود برده شده بدون هیچ ترتیبی از این قرارند :

شادروان کورس هاشمی ، مجید کاظمی ، امیروحید مدبر ، تیمور مودب ریشار ، کامبیز میرجهانگیری