ما را دنبال کنید

کدهای اخلاقی در صنعت گردشگری

نگارنده: ابتهال زندی

گردشگری یکی از مهمترین فعالیت‌های اقتصادی در دنیا است، و مانند هر فعالیت دیگری دارای آثار مثبت و منفی بسیاری است که به منظور تداوم حیات خود ناچار است آثار منفی را به حداقل و آثار مثبت را حداکثر کند تا حداکثر سود و منفعت به دست آید(زاهدی١٣٨٥: ٣٩). در این میان توسعه عنان گسیخته گردشگری در دهه‌های ١٩٧٠ و ١٩٨٠، که بدون توجه به اصول پایداری و احترام به محیط(اعم از طبیعی و انسانی) انجام گرفته بود منجر شد تا به تدریج، سیاستگذاران گردشگری در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی در پی یافتن راهکارهایی برای کاستن از اثرات منفی گردشگری بیفتند(ترابیان و مستولی‌زاده،٢٨٠:١٣٨٧) و همین امر موجب شد تا سازمان جهانی گردشگری، به عنوان بزرگ‌ترین نهاد بین‌المللی گردشگری در دنیا کدهای اخلاق گردشگری را در دستور کار خود قرار دهد.

در سال ١٩٩٩ با هدف ارتقای مسئولیت پذیری و پایداری در گردشگری، کمیته کد اخلاق گردشگری در سازمان جهانی گردشگری، آغاز به کار کرد و به عنوان یکی از کمیته‌های فعال این سازمان، ادبیات اخلاقی را بیش از پیش در گردشگری دنیا ترویج نمود(لیبرمن، ٢٠٠٥: ١٧٨). تا جایی که امروزه مدیریت گردشگری، بدون در نظر گرفتن چارچوب‌ها و موازین اخلاقی، امکان فعالیت کارآمد و اثربخش در این بخش را نخواهد داشت. کشورمان ایران نیز یکی از اعضای کمیته کد اخلاق گردشگری در دنیا محسوب می‌شود. لذا آشنایی با این اصول اخلاقی و در نظر گرفتن آنها در فعالیت‌های مدیریتی، ضرورتی است که در این مقاله بیشتر بدان خواهیم پرداخت.

 

مفهوم کد اخلاق گردشگری:

یکی از دغدغه‌های مهم تا قبل از سال‌های ١٩٩٩ نبود اصول اخلاقی جهانی بود. البته تا قبل از آن کدهای اخلاقی بسیاری در مقوله گردشگری توسط سازمان‌های مختلف دولتی، خصوصی و NGO‌ها، تدوین شده بود و در واقع هر کشور با توجه به تفاوت‌های فرهنگی، اجتماعی و محیطی و به فراخور نیاز، اقدام به تنظیم اصول و ضوابط اخلاقی خاص خود نموده بود. اما این کدها بیشتر مربوط به کشور و منطقه خاصی بود و جهانی نبود. برای مثال در سال ١٩٩٨: انجمن صنعت گردشگری کانادا ‌(TIAC)؛ اصول زیر را برای گردشگر و صنعت گردشگری وضع نموده است(سایت انجمن صنعت گردشگری کانادا):

١-     از طبیعت متنوع و میراث فرهنگی ما لذت ببرید و ما را در حفظ و نگهداری آن یاری کنید.

٢-     با استفاده معقول از منابع آب و انرژی، ما را همراهی کنید.

٣-     از دوستی و مهربانی مردم و خوشامدگویی جامعه‌مان، تجربه اندوزید و از طریق احترام و عمل به سنتها، آداب و رسوم و قوانین محلی ما را در حفظ این ارزش‌ها یاری رسانید.

٤-     از فعالیت‏هایی که حیات وحش را تهدید می‏کند و یا به محیط طبیعی آسیب می‏رساند جداً بپرهیزید.

٥-     آن محصولات و خدمات گردشگری را انتخاب کنید که حساسیت و اهمیت اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی را آشکار می‏کند.

در آخر، برایتان بازدیدی لذت بخش و خاطره انگیز آرزو می‌کنیم. منتظر دیدار مجددتان هستیم.

تا اینکه سازمان جهانی گردشگری(UNWTO) درسال ١٩٩٩ اقدام به تعیین کدهای اخلاقی جهانی گردشگری نمود که تحت عنوان کدهای جهانی اخلاق برای گردشگری مطرح شد.

کد(دستور العمل) جهانی اخلاق در گردشگری(GCET) مجموعه‌ای از آداب و شیوه‌های مهم فراگیری است که با هدف هدایت سرمایه‌گذاران و متولیان در توسعه گردشگری شامل حکومت‌های مرکزی و داخلی، اجتماعات داخلی، صنعت گردشگری و متخصصان آن، و نیز بازدیدکنندگان، اعم از گردشگران خارجی و داخلی، که در راستای توسعه و گسترش گردشگری با شیوه‌ای پایدار و معتبر فعالیت می‌کنند تدوین شده است و در ارتباط با مصالح جهانی، مانند تجارت مشروع، تأمین امنیت و آسایش، توسعه اجتماعی و مسائل بشر دوستانه‌ای که به طرق مختلف هم بر کشورهای گردشگر پذیر و هم گردشگر فرست تأثیر می‌گذارد می‌باشد.

کدهای جهانی اخلاق گردشگری پنج هدف عمده را تعقیب می‌کنند(جهانیان و زندی، ١٣٩٠: ٧١):

١- عمل کردن به عنوان تسهیل‌گر ارتباط میان دولت و سایر بخش‌های بدنه گردشگری ٢- ایجاد آگاهی در دولت و صنعت گردشگری به منظور مدیریت همه جانبه اثرات زیست محیطی ٣- افزایش آگاهی در بین گردشگران در خصوص رفتار مناسب آنان ٤- ایجاد آگاهی در میان میزبانان در خصوص نیاز به حفاظت از منابع محیطی ٥- تشویق همکاری میان بخش‌های دولتی، جامعه میزبان، صنعت و تشکل‌های غیر دولتی و...

 

کدهای جهانی اخلاق برای گردشگری:

فراخوان رسمی برای تصویب یک نظامنامه اخلاقی در قطعنامه نشست سازمان جهانی گردشگری در استانبول مورد تصویب قرارگرفت. پس از گذشت دو سال کمیته ویژه‌ای برای نظامنامه جهانی اخلاق تشکیل شد و سند پیش نویسی توسط دبیر کل با مشاورت کارشناسان حقوقی و شورای تجاری سازمان تهیه گردید. نشست توسعه پایدار کمیسیون ملل متحد نیز در سال ١٩٩٩ در نیویورک مفهوم کدها را مورد تأیید قرار داد و در آن از سازمان جهانی گردشگری خواست تا اطلاعات بیشتری از تشکل‌های غیردولتی، سازمان‌های کارگری و بخش خصوصی به دست آورد. در پی آن، نظرات مکتوب بالغ بر ٧٠ کشور عضو UNWTO به این سازمان ارسال شد و از دل آن موارد ده گانه کد جهانی اخلاق گردشگری فعلی استخراج شد و در نشست مجمع عمومی سازمان جهانی گردشگری در سانتیاگوی شیلی در اکتبر ١٩٩٩، به اتفاق آراء به تصویب رسید. شورای اجتماعی و اقتصادی ملل متحد (ECSOC) نیز به منظور آشنا کردن بیشتر دنیا با این کدها و نیز تشویق سازمان جهانی گردشگری در خصوص عملکردی اثربخش‌تر در خصوص کدها، آن را به صورت پیش نویسی قطعنامه‌ای در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مطرح و به شماره A/RES/٥٦/٢١٢ به ثبت رساند(سایت سازمانی جهانی گردشگری).

کدهای جهانی اخلاق گردشگری در ده ماده به تصویب رسیده است که نه ماده از آن حکایت از «قوانین بازی» برای مقصدها، دولت‌ها، متصدیان تور، برنامه ریزان، کارگزاران مسافرتی، کارکنان و مسافران می‌نماید و ماده دهم به نکات اجرایی مورد توجه در آن تأکید دارد. مواد این کدهای دهگانه به صورت فهرست‌وار عبارتند از(ترابیان و مستولی‌زاده،٢٨٢:١٣٨٧):

ماده اول: شناخت متقابل و احترام بین مردم و جوامع

ماده دوم: گردشگری به عنوان وسیله‌ای برای شکوفایی انفرادی و اجتماعی

ماده سوم: گردشگری به عنوان یکی از عوامل توسعه پایدار

ماده چهارم: جایگاه میراث فرهنگی در گردشگری و نکات مورد توجه در بهبود آن

ماده پنجم: گردشگری به عنوان یک فعالیت سودمند برای کشورهای میزبان و جوامع محلی

ماده ششم: تعهدات گروه‌های ذینفع در توسعه گردشگری

ماده هفتم: حقوق گردشگران

ماده هشتم: آزادی گردشگران در جابجایی

ماده نهم: حقوق کارکنان و کارآفرینان در صنعت گردشگری

ماده دهم: اجرای اصول قوانین اخلاقی جهانی برای گردشگری

کدهای جهانی اخلاق گردشگری در پی آن است تا اصول نهادینه‌ای را که هم در جوامع میزبان و هم در بین میهمانان می‌تواند منجر به ایجاد رفتارهای بهینه شود معرفی و آن‌ها را بسط و گسترش دهد(تلفر و شارپلی، ٢٠٠٨: ٥٥). همچنین بر اساس کدهای دهگانه‌ گردشگری، اصول هشت‌گانه‌ مسافر و گردشگر مسئول هم طی قطعنامه‌ای در مجمع عمومی‌سازمان جهانی گردشگری در سال ٢٠٠٥ به تصویب رسید که در ادامه به آن می‌پردازیم:

 

بیانیه گردشگر مسئول:

در این بیانیه، گردشگری به عنوان ابزاری برای تکامل فردی و اجتماعی معرفی شده است و در آن آمده است که گردشگری عاملی غیر قابل جایگزین در زمینه خود آموزی، ارتباطات دو جانبه و درک اختلافات موجود میان افراد بشمار می‌آید.

در ایجاد یک تجربه مطلوب سفر هر کس(اعم از میزبان- میهمان) نقشی را بر عهده دارد، در این میان نقش میهمان(گردشگر) در ایجاد این تجربه و کمک به توسعه گردشگری مسئولانه به قرار زیر است(سایت سازمان جهانی گردشگری):

١-     چشمان خود را به روی فرهنگ و سنت‌های دیگر بگشایید.

٢-     به حقوق بشر احترام بگذارید.

٣-     به حفاظت از میحط زیست کمک کنید.

٤-     به منابع فرهنگی احترام بگذارید.

٥-     سفر شما می‌تواند موجب توسعه اجتماعی و مشارکت در اقتصاد محلی شود؛ با خرید صنایع دستی و کالاهای محلی به اقتصاد محلی کمک کنید.

٦-      در خصوص وضعیت فعلی سلامتی مقصد مورد نظر و دسترسی به امکانات ضروری پزشکی اطلاعات به دست آورید.

٧-     در خصوص مقصد مورد نظر تا حد ممکن اطلاعات به دست آورید.

٨-     با قوانین و مقررات مقصد موردنظر خود آشنا شوید.

 

 

 

منابع:

-        ترابیان، پونه.مستولی‌زاده، علی، (١٣٨٧)، بررسی نقش اخلاق و کدهای اخلاقی در بهینه‌سازی رفتار ذینفعان در مدیریت و توسعه پایدار گردشگری، مجموعه مقالات سمینار تغییرات محیطی توسعه گردشگری و کاهش فقر، تهران: جهاد دانشگاهی.

-        جهانیان، منوچهر، زندی، ابتهال(١٣٩٠)، اکوتوریسم، تهران: جهاد دانشگاهی.

-        زاهدی، شمس السادات، (١٣٨٥)، مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

-          Lieberman,K.(٢٠٠٥).Ethics in hospitality and tourism industry. Institute of the American hotel and lodging association.

 

 Telfer.D & Sharpley.R(٢٠٠٨),Tourism and Development in the Developing country, Routledge,USA & Canada.

         www.worldtourism.org